Dat honden van wolven afstammen wist je misschien al, en de gelijkenis tussen die stoere tijgers op tv en jouw snorrende huiskat is ook niet te ontkennen. Onze trouwe viervoeters waren ooit woeste roofdieren, struinend door de bossen op zoek naar hun volgende prooi. Hoe heeft de mens deze wilde dieren ooit getemd, en zijn er nog wilde sporen bij jouw huisdier terug te vinden? Wij zochten het voor je uit.

Hoe hebben we onze huisdieren getemd

Geen huiskat, maar de Afrikaanse Wilde Kat

Van panter naar poes

Onze spinnende vrienden zijn al duizenden jaren de vriend van de mens. De Egyptenaren lieten zich begraven met kattenmummies en er zijn afbeeldingen van huiskatten gevonden die stammen uit de Griekse en Romeinse oudheid. Wetenschappers denken nu dat er eigenlijk twee periodes zijn geweest waarin de kat dichter bij ons kwam te staan. De eerste sporen van huiskatten zijn afkomstig uit 4400 voor Christus, en zijn in het Midden Oosten gevonden. Deze katten waren zeker geen schootkatten. Ze waren een helpende hand op de boerderijen en akkers, die muizen vingen en in ruil daarvoor in de schuren mochten slapen. Je zou bijna kunnen zeggen dat wij de katten niet gedomesticeerd hebben, maar dat zij gewoon bij ons in huis trokken!

De tweede kattengolf vond plaats in de Egyptische Oudheid. Deze Afrikaanse katten waren waarschijnlijk wat socialer dan hun voorouders uit de Steentijd, maar ze waren nog steeds hele goede muizenjagers! Door deze eigenschap werden ze waarschijnlijk meegenomen op schepen, om daar muizen en ratten te vangen, waardoor ze zich vanuit Egypte door het Mediterrane gebied en vervolgens Europa verspreidden.

Maar er zijn ook wetenschappers die vermoeden ook dat onze relatie met katten al veel eerder begon. Zo is er een aantal jaren geleden een 9500 jaar oud graf op Cyprus gevonden waarin zowel menselijke als kattenresten lagen. Het is heel moeilijk in te schatten wanneer de mens begon met het houden van huiskatten, omdat katten eigenlijk weinig veranderd zijn ten opzichte van hun wilde voorouders. Men vermoedt dat alle katten afstammen van de Afrikaanse Wilde Kat. Omdat het skelet van deze wilde kat en onze huiskat erg op elkaar lijkt, kunnen ze heel moeilijk bepalen wanneer deze kat echt gedomesticeerd werd!

In al die duizenden jaren is er eigenlijk weinig aan de kat veranderd. We hebben er misschien wat spannende kleuren in gefokt, maar over het algemeen zijn katten onder de huid nog bijna hetzelfde als de Afrikaanse Wilde Kat. Dit is anders dan bij honden, waarvan sommige rassen zo zijn doorgefokt dat zij niet meer zonder ons zouden kunnen overleven. Katten kunnen zich nog prima zelf redden. Zo zijn alle katten nog steeds uitstekende jagers, en dat levert voor ons nog wel eens vervelende verrassingen op. Net als veel grote katten besluipen onze huiskatten ook hun prooi. En dat gekke schudden met de kont wat katten doen voordat ze hun prooi bespringen? Er zijn ook wilde katten die dat doen! Misschien niet zo overdreven als Felix, maar grote katten begraven hun achterpoten ook wat dieper in de grond om zo meer kracht te kunnen zetten voor de sprong.

In tegenstelling tot honden en wolven, zijn katten en hun wilde voorouders pure roofdieren, wiens dieet voornamelijk bestaat uit vlees en organen. Daarom bevat een goede kattenvoeding geen ingrediënten als granen, omdat het orgaanstelsel van de kat hier niet op gebouwd is. Bovendien is het gebit van de kat ook volledig op een vleesdieet ingesteld. Zo kan een kat niet echt op zijn vlees kauwen, maar gebruikt hij zijn ‘valse’ kiezen (de kleine kiezen achter zijn hoektanden) om zijn voedsel in hapklare brokjes te snijden. Omdat katten gewend zijn om met hun tanden het vlees van botten te knagen, kunnen ze snel last van tandsteen krijgen als ze alleen natvoeding eten. Geef ze daarom ook brokjes en wat hardere snacks.

Hoe hebben we onze huisdieren getemd

Dit is geen wolf, maar een Saarlooswolfhond!

Van wolf naar windhond

Inmiddels is het duidelijk dat onze loyale schoothond afstamt van de woeste wolf. Wetenschappelijk bewijs toont aan dat wolven en mensen ergens in de Steentijd samen begonnen te leven en dat uit deze vriendschap de talloze hondenrassen ontstonden die we nu kennen. Wat nog wel onduidelijk is, is hoe deze vriendschap eigenlijk begon. Er zijn wetenschappers die zeggen dat mensen de wildernis in trokken, een nest wolvenpups meenamen en deze pups tussen de mensen opvoedden. Maar ander bewijs wijst erop dat mensen liever niet in de buurt van wolven kwamen en vaak actie ondernamen om de wolven uit te roeien. Dit zien we terug in zowel de Steentijd als in onze moderne tijd, waarin we opnieuw op gespannen voet leven met de wolven op de Veluwe. Daarom suggereren andere onderzoekers dat wij niet degene waren die de eerste stap zetten, maar dat de wolf naar ons toe kwam.

Wolven zijn geen pure roofdieren zoals katten dat zijn. Katten eten uitsluitend prooien die ze zelf vangen, maar wolven vinden een besje hier en daar geen probleem en aas eten ze ook graag. Daarom vermoeden sommige wetenschappers dat er in de Steentijd wolven rond dorpen zwierven en af en toe een graantje mee pikten. Misschien liepen ze naar kampvuren toe om te schooien om restjes, net zoals onze honden nu doen, en kregen ze af en toe een bot toegeworpen. Net als bij katten zou je kunnen stellen dat mensen en wolven elkaars gezelschap gedoogden, maar alleen als de wolf in kwestie niet agressief en misschien zelfs al mak was. Het zou zelfs zo kunnen zijn dat deze makkere wolven fysieke kenmerken vertoonden die de mens geruststelden, zoals hangende oren en kwispelende staarten, , zodat de wolf mocht blijven.

Langzamerhand ging de wolf waarschijnlijk meer van dit soort kenmerken vertonen en werd het gedrag rustiger en vriendelijker: zo ontstond de protohond. Ze begonnen zelfs onze gebarentaal te begrijpen, waardoor ze gemakkelijker te controleren waren en zelfs gebruikt konden worden voor het bewaken van de huizen of tijdens de jacht. En de rest is geschiedenis: de mens ging met deze protohonden verder fokken voor een bepaald doeleinde, zoals voor de jacht of als waakhond, en zo werden de honderden hondenrassen van vandaag geboren. Veel gekke dingen die honden doen hebben meestal een oorzaak in het doeleinde waarvoor het ras gefokt is, en is zelden een restje wild wolvengedrag. Een Border Collie die achter fietsen aanjaagt, probeert deze fiets eigenlijk te ‘hoeden’ alsof het een schaap is. Een Teckel die zijn neus achterna gaat en een konijnenhol in duikt, doet dit omdat hij zijn baasje wil helpen bij de jacht. Een schoothondje zoals een Pekinees zul je dit niet zo snel zien doen.

Hoe hebben we onze huisdieren getemd

Samen staan we sterker

Een veelvoorkomende mythe over de machtsstructuren in wolvenroedels en hondengezinnen is dat deze altijd een strikte hiërarchie hebben. Men dacht dat wolven continu bezig waren om de macht in een roedel over te nemen, en dat het alfamannetje altijd voorop liep en het eerst at. Uit nieuwe onderzoeken blijkt dit helemaal niet zo te zijn. De wolvenroedel is een grote familie, waar het alfamannetje een vaderrol voor de hele groep heeft. Hij loopt achterop om de zwakkeren te beschermen en laat als er schaarste heerst de welpjes zelfs eerst eten. Deze structuur vinden we zelfs nog terug bij onze huishond! Jouw trouwe viervoeter ziet jou ook als een soort ouderfiguur, die hem dingen leert en vertelt wat wel en niet kan. Toch nog een beetje wolf in jouw Bello!

Hoe verder de hond doorgefokt werd, hoe verder deze van zijn wilde voorouder af ging staan. Uit een recent onderzoek is zelfs gebleken dat de spijsvertering van de hond zich zelfs heeft ontwikkeld om verschillende typen zetmeel te kunnen verteren, iets wat wolven niet kunnen. Dit kan erop wijzen dat de hond zichzelf zo heeft aangepast dat hij samen met de mens kon wonen en diens voedsel kan eten. Het wijst er ook op dat het dagelijkse dieet van de hond anders is dan van de wolf. Het gebit is dan misschien nog vrijwel hetzelfde, zodat de hond nog steeds vlees kan eten, maar de hond heeft ook bepaalde zetmeeltypen nodig voor zijn nieuwe, aangepaste spijsvertering. Daarom zie je in hondenvoeding dus wel eens als ingrediënten als rijst en erwten, zoals in onze brokken. Deze ingrediënten bevatten zetmeel die jouw hond nodig heeft.

 

Alle nieuwe inzichten die onderzoekers de laatste tijden hebben gehad in het domesticatieproces van onze trouwe viervoeters werpen nieuw licht op gedrag en voeding. Maar het wijst er ook op dat de mens en haar huisdier altijd al onafscheidelijk zijn geweest en afhankelijk van elkaar. Hoe deze wilde dieren onze schootkatjes en -hondjes zijn geworden, is het gevolg van een proces van duizenden jaren waarin we altijd met elkaar samen leefden en van elkaar leerden. Misschien waren honden en katten wel net dat stapje extra die de mens zo hebben voortgeduwd in haar ontwikkeling. Zonder katten geen volle en muisloze graanschuren en zonder honden geen bescherming tegen honger en wilde dieren. Voor al deze moeite hebben ze vandaag wel wat lekkers verdiend!